Cerkiew Świętego Ducha w Małkowie

Cerkiew Świętego Ducha w Małkowie

Cerkiew Świętego Ducha w Małkowie to jedna z wielu świątyń, które miały istotne znaczenie dla lokalnej społeczności prawosławnej. Jej historia, choć tragiczna, odzwierciedla nie tylko losy samego budynku, ale także złożoną sytuację polityczną i społeczną, która miała miejsce w Polsce w XX wieku. W niniejszym artykule przedstawimy dzieje tej cerkwi, jej znaczenie dla mieszkańców oraz okoliczności jej zniszczenia.

Historia powstania cerkwi

Początki cerkwi w Małkowie sięgają roku 1620, kiedy to na terenie wsi powstała unicka świątynia Spotkania Pańskiego. Przez wiele lat pełniła ona rolę duchowego centrum dla lokalnej społeczności. W 1875 roku, po likwidacji unickiej diecezji chełmskiej, budynek został przekształcony na cerkiew prawosławną. Niestety, po dwóch latach użytkowania okazało się, że stan techniczny świątyni jest na tyle zły, że konieczne stało się jej zamknięcie.

W 1907 roku mieszkańcy Małkowa oraz pobliskiego Smoligowa postanowili zbudować nową cerkiew. Chcieli mieć własne miejsce kultu, zamiast podróżować do oddalonej o kilka kilometrów cerkwi w Szychowicach. Dzięki zaangażowaniu lokalnej społeczności oraz wsparciu administracji udało się zebrać fundusze na budowę nowej świątyni. Nową cerkiew zbudowano z drewna sosnowego i pokryto blaszanym dachem. Zwieńczeniem budowli były trzy charakterystyczne kopuły. Obok cerkwi powstała również dzwonnica, na której zawieszono trzy dzwony.

Poświęcenie i działalność cerkwi

15 października 1907 roku erygowano parafię w Małkowie, która weszła w skład eparchii chełmskiej. To był ważny moment dla lokalnej społeczności prawosławnej, która uzyskała swoje własne duchowe centrum. Już 11 listopada tego samego roku gotowa cerkiew została poświęcona przez biskupa Eulogiusza. W kolejnych latach cerkiew stała się miejscem modlitwy i spotkań dla prawosławnych mieszkańców Małkowa i okolic.

Niestety, działalność cerkwi nie trwała długo. W 1915 roku doszło do przymusowej ewakuacji ludności prawosławnej w ramach tzw. bieżeństwa – masowej migracji osób wyznania prawosławnego w obliczu I wojny światowej. Po wojnie cerkiew nie wznowiła działalności ze względu na brak duchownego oraz decyzję polskiej administracji o jej zamknięciu w 1920 roku. Klucze do świątyni przekazano starostwu w Hrubieszowie.

Apel o otwarcie cerkwi

W kolejnych latach mieszkańcy Małkowa wielokrotnie starali się o ponowne otwarcie cerkwi. Argumentowali, że większość społeczności stanowią wyznawcy prawosławia i mają prawo do posiadania własnego miejsca kultu. Niestety, ich prośby były ignorowane przez polskie władze. Nie udało im się uzyskać zgody na otwarcie cerkwi jako filii parafii w Szychowicach ani na odprawienie nabożeństw podczas ważnych świąt prawosławnych.

W momencie zamknięcia cerkwi pozostał tam komplet utensyliów liturgicznych, co jeszcze bardziej podgrzewało emocje mieszkańców pragnących odzyskać swoją świątynię. W 1925 roku proboszcz parafii szychowickiej ubiegał się o przejęcie tych przedmiotów, jednak metropolita warszawski Dionizy odmówił, obawiając się o przyszłość cerkwi.

Zniszczenie cerkwi

W roku 1938 sytuacja wokół cerkwi stała się krytyczna. W ramach akcji polonizacyjno-rewindykacyjnej państwo zaczęło niszczyć cerkwie prawosławne. Po zburzeniu cerkwi Przemienienia Pańskiego w Kryłowie mieszkańcy Małkowa postanowili wystawić straż przy zamkniętej świątyni, aby alarmować innych parafian o nadchodzącej rozbiórce.

14 lipca 1938 roku do Małkowa przybyli robotnicy wynajęci do rozbiórki cerkwi, eskortowani przez grupę policjantów. Mieszkańcy stawili opór, obrzucając policjantów kamieniami i próbując uniemożliwić zniszczenie ich miejsca kultu. Niestety, mimo protestów lokalnej społeczności policja skutecznie rozpędziła zgromadzonych mieszkańców i rozpoczęto rozbiórkę cerkwi.

W ciągu zaledwie dwóch godzin świątynia została zburzona, a całe jej wyposażenie uległo zniszczeniu. Dla lokalnej społeczności było to wielkie tragiczne wydarzenie; nie tylko utracili swoje miejsce modlitwy, ale także część swojej kultury i tożsamości.

Znaczenie Cerkwi Świętego Ducha dla społeczności

Cerkiew Świętego Ducha w Małkowie była nie tylko miejscem kultu religijnego, ale również ważnym punktem odniesienia dla całej lokalnej społeczności prawosławnej. Jej istnienie pozwalało mieszkańcom zachować swoje tradycje oraz kulturę w czasach trudnych dla mniejszości narodowych i wyznaniowych w Polsce międzywojennej.

Choć sama budowla już nie istnieje, pamięć o niej pozostaje żywa w sercach byłych parafian oraz ich potomków. Zniszczenie cerkwi symbolizuje szerszy problem marginalizacji mniejszości religijnych oraz ich walki o zachowanie tożsamości kulturowej w obliczu politycznych zmian i presji ze strony dominujących grup społecznych.

Zakończenie

Cerkiew Świętego Ducha w Małkowie to przykład tragicznych losów wielu obiektów sakralnych na terenach Polski po I wojnie światowej. Jej historia jest nie tylko opowieścią o budynku, ale także refleksją nad

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).