Słownik języka polskiego (Mieczysław Szymczak)

Słownik języka polskiego (Mieczysław Szymczak)

Słownik języka polskiego pod redakcją Mieczysława Szymczaka, znany również jako Słownik języka polskiego PWN, to dzieło, które na stałe wpisało się w historię polskiej leksykografii. Opublikowany przez Państwowe Wydawnictwo Naukowe w latach 1978-1981, był pierwszym powojennym słownikiem języka polskiego przeznaczonym dla szerokiego grona odbiorców. Jego powstanie miało na celu dostarczenie aktualnych i rzetelnych informacji o współczesnym użyciu języka polskiego, a także odpowiedzi na potrzeby osób poszukujących wiedzy o słownictwie i gramatyce.

Historia powstania słownika

Prace nad Słownikiem języka polskiego rozpoczęły się w latach 70. XX wieku, kiedy to zespół redakcyjny, kierowany przez Mieczysława Szymczaka, postanowił stworzyć nowoczesne kompendium wiedzy o języku polskim. Pierwsze wydanie słownika ukazało się w latach 1978-1981 w trzech tomach. Zostało oparte na wcześniejszym dziele – Słowniku języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego. Wydanie to cieszyło się dużym zainteresowaniem i osiągnęło nakład 303 tysięcy egzemplarzy, dostępnych jedynie w subskrypcji.

W ciągu następnych lat słownik był wielokrotnie dodrukowywany, a jego całkowity nakład przekroczył milion egzemplarzy do roku 1996. Dzięki temu stał się jednym z najważniejszych źródeł wiedzy o współczesnej polszczyźnie. W 1996 roku wydano również komputerową wersję słownika, co umożliwiło szerszy dostęp do jego treści.

Struktura artykułu hasłowego

Każdy wpis w Słowniku języka polskiego zawierał szereg istotnych elementów. W skład artykułu hasłowego wchodziły: wyraz hasłowy, opcjonalnie wymowa, informacja gramatyczna oraz opis znaczeń wyrazu. Dodatkowo umieszczano związki frazeologiczne oraz krótką notkę etymologiczną. Taka struktura miała na celu nie tylko dostarczenie definicji danego wyrazu, ale także ukazanie jego użycia w kontekście oraz jego pochodzenia.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że w słowniku zrezygnowano z ilustrowania haseł zdaniami przykładowymi, co było innowacją w porównaniu do wcześniejszych publikacji leksykograficznych. Zamiast tego ograniczono się do zamieszczania kolokacji, co miało na celu uproszczenie i ułatwienie dostępu do informacji o słownictwie.

Ewolucja słownika i zmiany w definicjach

W roku 1992 opublikowano suplement do Słownika języka polskiego, który zawierał około 4000 nowych haseł oraz zmodyfikowane definicje tych wcześniej istniejących. Zespół kierowany przez Zbigniewa Saloniego dokonał istotnych zmian, które wynikały z potrzeby dostosowania treści słownika do zmieniającej się rzeczywistości społecznej oraz politycznej Polski po transformacji ustrojowej. W wyniku tych zmian wiele definicji zostało uwolnionych od wpływu cenzury oraz ideologicznych ograniczeń.

Nowe wydanie charakteryzowało się większą różnorodnością haseł i bardziej swobodnym podejściem do języka potocznego. Wprowadzono również wyrazy potoczne i niektóre terminy uznawane za wulgarne, co spotkało się z mieszanym odbiorem społecznym i krytyką ze strony niektórych środowisk.

Krytyka i kontrowersje

Mimo że Słownik języka polskiego pod redakcją Mieczysława Szymczaka zdobył uznanie jako ważne źródło wiedzy o współczesnej polszczyźnie, nie obyło się bez kontrowersji i krytyki. Piotr Żmigrodzki, polski leksykograf, wskazywał na liczne niedociągnięcia i błędy w konstrukcji słownika. Krytykowano m.in. zawiły i hermetyczny wstęp oraz nietrafny dobór wyrazów hasłowych – wiele powszechnie używanych słów zostało pominiętych na rzecz terminów specjalistycznych czy naukowych.

Ponadto zarzucano niedowartościowanie języka potocznego oraz zbyt encyklopedyczne ujęcie definicji. Niektórzy krytycy sugerowali wręcz, że słownik ten stanowi krok wstecz w porównaniu do wcześniejszych publikacji leksykograficznych Witolda Doroszewskiego. Inni jednak dostrzegali pozytywne aspekty tego dzieła – przede wszystkim duży udział współczesnego słownictwa oraz poprawę wielu definicji już istniejących.

Podsumowanie

Słownik języka polskiego pod redakcją Mieczysława Szymczaka pozostaje ważnym punktem odniesienia dla wszystkich zainteresowanych współczesną polszczyzną. Pomimo licznych kontrowersji i krytyki, zyskał sobie renomę jako jedno z podstawowych źródeł informacji o języku polskim w okresie powojennym. Jego wpływ na rozwój leksykografii oraz kształtowanie wiedzy o języku był niezaprzeczalny.

W miarę upływu lat potrzeba aktualizacji i dostosowania treści do zmieniającego się świata staje się coraz bardziej zauważalna. Współczesny rozwój technologii oraz zmiany społeczne wymagają od leksykografów elastyczności i umiejętności reagowania na nowe trendy występujące w języku. Dlatego też przyszłość słowników leksykograficznych będzie wymagać ciągłego rozwoju oraz dostosowywania ich treści do potrzeb użytkowników.

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).